Historia Austrii
Historia Austrii jest, podobnie jak dzieje większości krajów europejskich, pełna zmian i zwrotów. Mimo to przez stulecia utrwalały się poszczególne elementy austriackiego charakteru. Przede wszystkim zamiłowanie do przyjemności, piękna i wyrafinowania działało tu jako stała siła napędowa.
Prehistoria i starożytność
Już w starszej epoce kamienia (mniej więcej do roku 8 000 p.n.e.) tereny dzisiejszej Austrii – żyzna dolina Dunaju i doliny alpejskie – były zasiedlone. W okresie celtyckim (800 do 400 p.n.e.) powstaje pierwsze królestwo zwane Noricum, którego ośrodki bogaciły się głównie na wydobyciu soli i handlu tym surowcem. Znaleziska archeologiczne w Hallstatt, gdzie tamtejsze muzeum pozwala odbyć podróż pod prąd czasu, sięgającą głęboko w przeszłość, dały tej epoce nazwę: epoka halsztacka.
Około początku naszej ery dużą część tego obszaru podbili Rzymianie, którzy zbudowali miasta i drogi. Najważniejszy rzymski ośrodek w Austrii, Carnuntum (stolica rzymskiej prowincji Panonia Górna, leżąca w dzisiejszej Dolnej Austrii), rozkwita i staje się nawet miastem cesarskim. Do dziś można tu podziwiać imponujący park archeologiczny z muzeum i amfiteatrem.
Od Ostarrichi do Österreich
Na początku wędrówki ludów wpływy rzymskie w krajach naddunajskich słabną. Od VI wieku ziemie te zasiedlają Bawarowie. Aby powstrzymać dalsze napływanie Słowian i Awarów, frankijski władca Karol Wielki zakłada około roku 800 n.e. marchię graniczną na terenie dzisiejszej Dolnej Austrii. W X wieku powstaje marchia na wschód od rzeki Enns, podlegająca księciu Bawarii i nadana w lenno Leopoldowi z dynastii Babenbergów. W tym czasie (996) po raz pierwszy w dokumencie pojawia się nazwa „Ostarrichi”, która później zmienia się w „Österreich”, czyli Austria.
Babenbergowie: założyciele Austrii
Babenbergowie najpierw uczynili swoją siedzibą Pöchlarn, a później Melk w urokliwej dolinie Dunaju Wachau. Kraj jest zasiedlany, powstają klasztory (np. Klosterneuburg). W pierwszej połowie XII wieku, za panowania Henryka Jasomirgotta, Austria staje się księstwem, a Wiedeń miastem stołecznym.
Początki panowania Habsburgów
Habsburgowie
Ponad 100 lat później władzę obejmuje król Rudolf I – jako pierwszy władca z dynastii habsburskiej, która od tego czasu przez niemal 650 lat kieruje losami kraju. Centrum imperium staje się wiedeński zamek Hofburg, którego muzea (Skarbiec, Muzeum Sisi) opowiadają nam dziś o życiu i czynach domu panującego.
Pod rządami Habsburgów Austria stopniowo staje się mocarstwem, a w roku 1452, za panowania Fryderyka III, kraj staje się cesarstwem. Zręczną polityką małżeńską Habsburgowie zapewniają sobie w XV wieku wpływy we Francji i zostają nawet królami Hiszpanii oraz jej właśnie wtedy zakładanych kolonii zamorskich.
Wojny z Turkami
Wielkim wyzwaniem są w XVI wieku napierający ze wschodu Turcy. W roku 1529 wojsko osmańskie bezskutecznie oblega Wiedeń. Najeźdźcy wprawdzie odstępują, ale przez następne 150 lat pozostają stałym zagrożeniem. W roku 1683 Turcy znów stają pod bramami miasta. Ponownie zostają jednak odparci, a następnie przez wojska pod wodzą dowódców takich jak Eugeniusz Sabaudzki wyparci aż za Belgrad.
Barok
Uwolnienie od tureckiego zagrożenia jest zarazem sygnałem do nieprzeczuwanego wcześniej rozkwitu sztuki i kultury: powstają fascynujące budowle, jak niezwykły pałac Schönbrunn (dziś część światowego dziedzictwa kultury) czy katedra w Salzburgu, a budowniczowie Johann Fischer z Erlachu, Lukas von Hildebrandt i Jakob Prandtauer, podobnie jak Daniel Gran, Paul Troger i Franz Anton Maulbertsch, tworzą wybitne dzieła. Za panowania cesarzowej Marii Teresy (1717-1780) rozpoczynają się szeroko zakrojone reformy we wszystkich dziedzinach administracji państwowej, kontynuowane potem za panowania jej syna, cesarza Józefa II (1741-1790), oświeconego liberalnego władcy.
Od biedermeieru do secesji
Rewolucja francuska 1789 roku i późniejsze przejęcie władzy przez Napoleona zmieniają wiele: Austria zostaje wciągnięta w wojny napoleońskie, a w latach 1814/15, jako gospodarz kongresu wiedeńskiego, współtworzy nowy układ sił w Europie. Wstrząsowi, jaki rewolucja wywołała w europejskich domach panujących, cesarz Franciszek I i jego kanclerz stanu Metternich przeciwstawiają w Austrii ograniczenie swobód obywatelskich i wprowadzenie cenzury. Dlatego mieszczaństwo chroni się w prywatności własnych czterech ścian: nadchodzi okres biedermeieru. Miejscem spotkań towarzyskich stają się salony – pielęgnuje się w nich sztukę. Uwagę zwracają malarze, jak Georg Waldmüller i Friedrich Gauermann, kompozytor Franz Schubert oraz poeci Adalbert Stifter, Ferdinand Raimund czy Franz Grillparzer.
Na końcu tej epoki znów czai się rewolucja: w roku 1848 mieszkańcy się buntują, a władzę przejmuje cesarz Franciszek Józef I. Wraz ze swoją małżonką Elżbietą, legendarną „Sisi”, po dziś dzień kształtuje obraz cesarstwa austriackiego. Swoje miasto stołeczne Wiedeń czyni, dzięki wspaniałym dziełom architektury, ważną metropolią Europy Środkowej i centrum ogromnego państwa wielonarodowego, które obejmuje także Węgry i północne Włochy i sięga głęboko w Europę Południowo-Wschodnią.
Król walca Johann Strauss odnosi sukcesy na całym świecie. Sigmund Freud rozwija psychoanalizę. Około roku 1900 wiedeńska secesja tworzy wyjątkowe dzieła. Malarze Gustav Klimt i Egon Schiele, a także architekci Otto Wagner i Adolf Loos pozostawiają niezatarty ślad swojej twórczości. Spacer wiedeńską ulicą okrężną Ringstrasse, wizyta w Muzeum Sisi, w muzeum Sigmunda Freuda czy w Austriackiej Galerii Belvedere daje obszerne świadectwo tej epoki.
XX wiek
Burzliwe czasy
Napięcia w państwie wielonarodowym osiągają szczyt w roku 1914 wraz z zabójczym zamachem na austriackiego następcę tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, w Sarajewie, który staje się momentem wybuchu pierwszej wojny światowej. Cesarz Franciszek Józef umiera w roku 1916, a pod koniec wojny, w roku 1918, Austria staje się republiką.
Bardzo trudna sytuacja gospodarcza i spory polityczne między obozem chrześcijańsko-społecznym a socjaldemokratycznym stają się znakiem czasu i w lutym 1934 roku sytuacja dochodzi aż do wojny domowej. Konstytucją majową z roku 1934 kanclerz federalny Engelbert Dollfuss ustanawia autorytarne państwo stanowe. W lipcu tego samego roku austriaccy narodowi socjaliści podejmują próbę przewrotu, która wprawdzie zostaje odparta, ale w jej trakcie kanclerz federalny Dollfuss zostaje zamordowany.
12 marca 1938 roku do Austrii wkraczają wojska niemieckie i przyłączają kraj jako „Marchię Wschodnią” do nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej Adolfa Hitlera. Po zakończeniu drugiej wojny światowej w roku 1945 Austria zostaje wprawdzie odtworzona jako republika, pozostaje jednak jeszcze przez całą dekadę okupowana przez zwycięskie mocarstwa alianckie: Wielką Brytanię, Francję, USA i Związek Radziecki.
Ku XXI wiekowi
Podpisanie traktatu państwowego między aliantami a Austrią 15 maja 1955 roku i ogłoszenie „wieczystej neutralności” przywraca Austrii niezależność. Alpejska republika leżąca tuż przy „żelaznej kurtynie” na granicy z blokiem wschodnim szybko zyskuje opinię łącznika między Wschodem a Zachodem.
Udziela azylu uchodźcom po powstaniu węgierskim 1956 roku i po Praskiej Wiośnie 1968 roku, wkrótce staje się siedzibą organizacji międzynarodowych (ONZ, OPEC) oraz gospodarzem ważnych konferencji i spotkań na najwyższym szczeblu. Żelazna kurtyna upada na przełomie lat 1989/90, a w roku 1995 Austria zostaje członkiem Unii Europejskiej.